Gorące tematy: Wolni i Solidarni Smoleńsk Zostań BLOGEREM! RSS Kontakt
Uwaga! Wygląda na to, że Twoja przeglądarka nie obsługuje JavaScript. JavaScript jest wymagany do poprawnego działania serwisu!
51 postów 412 komentarzy

Refleksje zrzędliwego emeryta

PiotrZW - Ślązak, katolik, socjalista

Górnośląscy magnaci: Hohenlohe

ZACHOWAJ ARTYKUŁ POLEĆ ZNAJOMYM

Ród Hohenlohe zalicza się do najstarszej i najważniejszej arystokracji niemieckiej.

Jego protoplastą (czyli najstarszym znanym przodkiem) był na wpół legendarny rycerz Konrad von Weikersheim, dworzanin, a później zięć króla Konrada III Staufa (1138-1152). Nazwa rodu wzięła się zamku, który nabyli synowie Konrada von Weikersheima - Hochlach koło Uffenheim we Frankonii. W XIII wieku bracia Henryk, Andrzej i Fryderyk von Hohenlohe wstąpili do zakonu krzyżackiego (pełna nazwa: Zakon Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego). Henryk III von Hohenlohe (zm. 1249) został wielkim mistrzem zakonu.

Wysoko zaszedł w zakonie również inny z rodu, Gotfryd von Hohenlohe (1265 – 1310), którego do porzucenia światowego życia popchnęło upokorzenie doznane od ojca. Tuż przed wyznaczonym dniem ślubu ojciec sprzątnął mu wybrankę sprzed nosa i… sam się z nią ożenił. Gotfryd nie miał nawet 30 lat, gdy został niemieckim mistrzem krajowym i członkiem kapituły generalnej zakonu. W 1297 r. po burzliwych wyborach w Wenecji również został wielkim mistrzem. Na wieść o tym upił się podobno do nieprzytomności. Za jego kadencji przeniesiono główną siedzibę zakonu do Malborka.[i]

W kolejnych pokoleniach ród rozrósł się na liczne gałęzie, z których głównymi były: Neuensteinowie (najstarsza, protestancka) i Waldenburgowie (katolicka). Tytuły książęce otrzymała najpierw linia młodsza (1744), później starsza (1764)[ii].

Pierwszy ze Śląskiem związał się książę Fryderyk Ludwik (1746 - 1818) z linii Neuensteinów, zaślubiając w 1782 r. jako dojrzały, trzydziestosześcioletni mężczyzna młodziutką, dziewiętnastoletnią, hrabiankę Amalię Mariannę von Hoym ze Sławięcic. Był wtedy uznanym dowódcą, uczestnikiem wojny siedmioletniej (1756-1763)[iii] oraz wojny o sukcesję bawarską (1778-1779)[iv]. W 1768 r. wstąpił do armii pruskiej. Walczył z rewolucyjną Francją. Za skuteczną obronę Frankfurtu nad Menem w 1795 r. otrzymał – jako pierwszy – honorowe obywatelstwo miasta.

Małżeństwo z Amalią Luizą Hoym położyło solidne fundamenty pod fortunę rodu, który do tego czasu nie wyróżniał się bogactwem wśród niemieckiej arystokracji. Dobrasławęcickie, bytkowskie i szumiradzkie, które małżonka wniosła mu w posagu, obejmowały łącznie ogromny obszar ok. 29 tys. ha. W 1796 r., po śmierci ojca,Fryderyk Ludwik odziedziczył księstwo Ingelfingen, a dziewięć lat później również księstwo Öhringen między Würzburgiem a Stuttgartem.

W 1799 r. utworzył z dóbr śląskich ordynację rodową tzw. fideikomis (łac. fidei commissum – w wiarygodne ręce oddaje), czyli majątek ziemski rządzący się swoimi własnymi prawami, mającymi na celu niedopuszczenie do rozdrobnienia dóbr po śmierci właściciela. Ordynacja posiadała swój własny statut (akt fundacyjny) i określone zasady dziedziczenia. Pięć lat późniejksiążę przejął posiadłości Gorzów Śląski i Koszęcin. We współpracy ze szkockim inżynierem Johnem Baildonem na początku XIX wieku wybudował w Bytkowie (dziś dzielnica Katowic) hutę żelaza „Hohenlohe". W Sławięcicach postawił piec wapienniczy i założył wytwórnię papieru. Zainicjował też budowę Kanału Gliwickiego.

Sukcesom w pomnażaniu majątku nie towarzyszyło powodzenie w życiu osobistym ani służbie publicznej. Żona porzuciła go dlaFryderyka von Oerten-Sacken, właściciela dóbr w Twarogu, a sławę wojownika pogrzebała klęska pod Jeną (1806), w której dowodził armią pruską. Podobno od tego czasu przestał być chętnie widywany na dworze królewskim w Berlinie. Wkrótce po poddaniu się Napoleonowi przekazał władzę w Ingelfingen i Öhringen synowi, Fryderykowi Augustowi II (1783 – 1853), a sam przeniósł się na stałe na Górny Śląsk. W 1811 r. przekazał synom także dobra śląskie. Zmarł w Sławięcicach.

Fryderyk August pomnożył rodowy majątek dzięki trafnym inwestycjom. Wznowił wydobycie w kopalni „Karolina" w Wełnowcu, połączył huty cynku „August" i „Helena", tworząc hutę „August-Helena". W 1838 r. nabył zamek w Bycinie wraz z okolicznymi ziemiami, a potem, w 1840 r., odkupił od barona J. Wilczka (Welczka) dominium Ujazd Śląski wraz z miejscowościami i przynależnościami – Starym Ujazdem, Dziekanówką, Zimną Wódką, Niezdrowicami, Gojem i rozległymi obszarami leśnymi.[v] Z dóbr bycińskich i ujazdowskich o łącznej powierzchni ok. 7,5 tys. ha książę August utworzył odrębną ordynację rodową.
 
Od 1820 r. zaczęła zapuszczać korzenie na Górnym Śląsku inna gałąź rodu Hohenlohe - Hohenlohe-Schillingsfürst z linii Waldenburgów.W 1815 roku, po klęsce Napoleona pod Waterloo, niektóre państewka niemieckie musiały dokonać ustępstw terytorialnych na rzecz zwycięskich Prus. Część swoich dóbr w Hesji utracił wtedy hrabia (Landgraf) Wiktor von Hessen-Rothenburg. Książę heski w ramach rekompensaty ofiarował mu m.in. dobra raciborskie, które był niedawno zakupił. Ponieważ hrabia był bezdzietny, przekazał – za namową swojej żony Elżbiety zu Hohenlohe-Langenburg - majątek jej bratankom – Wiktorowi i Klodwigowi, książętom zu Hohenlohe-Waldenburg-Schillingsfürst. Wiktor - otrzymał księstwo raciborskie i zsekularyzowane opactwo Corvey w Nadrenii Północnej-Westfalii, Klodwig majątek w Hesji. Rok później, na mocy dokumentu króla Fryderyka Wilhelma III, dobra raciborskie podniesiono do rangi księstwa (Herzogtum) i w ten sposób Wiktor Amadeusz zu Hohenlohe-Waldenburg-Schillingsfürst (1847 - 1923) został księciem raciborskim. Od tego momentu zaczął się tytułować Wiktor I Maurycy Karol Franciszek I Herzog von Ratibor und I Fürst von Corvey, Prinz zu Hohenlohe-Schillingsfürst.

Pod koniec życia Wiktor Amadeuszoprócz majątku w Corvey i dóbr raciborskich posiadał grunty w powiatach - rybnickim, gliwickim i oleskim, łącznie na Górnym Śląsku - ponad 32,5 tys. ha. Siedzibę rodu przeniósł do opactwa cystersów w Rudach, zsekularyzowanego w 1810 r. Majątek tej linii rodu Hohenlohe również został potem przekształcony w ordynację rodową. Księstwo raciborskie miało prawo do oddzielnego do głosu w śląskim parlamencie (Landtagu).[vi] Od Wiktor Amadeusza wywodzi się linia raciborskich książąt Hohenlohe, którzy panowali tam aż do końca II wojny światowej.

W Ujeździe, po śmierci księcia Augusta, kolejnym właścicielem został jego syn Hugon von Hohenlohe (1816 – 1893), któremu król Wilhelm I w 1861 r. nadał tytuł księcia Ujazdu - Herzog von Ujest. Hugon, śladem ojca, inwestował w huty i kopalnie na Górnym Śląsku i skupował ziemię. W 1869 połączył kilka kopalń w jedną „Hohenlohe” (procowała do 1936 r). Na miejsce zlikwidowanej hutę żelaza „Hohenlohe” zbudował hutę cynku „Hohenlohe” (dziś „Silesia”) w Wełnowcu. W latach 90. wykupił większość udziałów w kopalni „Hoym-Laura” („Ignacy”) w Biertułtowach, majątek Michałkowice z kopalniami „Fanny”, „Chassee” i „Max” („Michał”) i hutą cynku „Teresa”. Kupił też kopalnię „Jerzy” w Dąbrówce Małej i pola górnicze w Brynowie. W 1874 r. uruchomił w Czeladzi kopalnię „Saturn”. Był pracodawcą dla ok. 7 tys. robotników.

W latach 70. kupił majątki w Poniszowicach, Słupnie i Jaryszowie i włączył je do ordynacji rodowej Ujazd-Bycina. W 1890 dokupił jeszcze dobra alodialne w Kotulinie i po przyłączeniu ich do ordynacji ujejsko-bycińskiej przekształcił całość w alodium[vii].

Książę Hugonvon Hohenlohe zasiadał w latach 1867 – 1876 w niemieckim parlamencie (Reichstagu) jako poseł konserwatywny. Był dziedzicznym członkiem pruskiej Izby Panów.

Dobra rodowe odziedziczył jego najstarszy syn Krystian (Christian) Kraft (1848 – 1926), tytułujący się Fürst zu Hohenlohe-Öhringen, Herzog von Ujest.Ten ukończył Akademię Rycerską w Legnicy i prawo na uniwersytecie w Bonn. Podczas wojny francusko-pruskiej w latach 1870 – 1871 uzyskał stopień generała. W latach 1879 – 1904 kupił ziemie w Tatrach. Górale wspominali go z szacunkiem, a nawet wdzięcznością, gdyż dawał jej liczne możliwości zarobku i przeżycia w czasach wielkiej biedy, choć eksploatował ich maksymalnie, podobnie jak naszych przodków.

W 1899 r. wybudował kopalnię węgla kamiennego Oheimgrube na Brynowie (dziś KWK Wujek).W 1905 r. sprzedał swoje zakłady przemysłowe za 44 mln marek i roczną rentę w wysokości 4 mln marek spółce akcyjnej Hohenlohe Werke A.G. z siedzibą na Wełnowcu (dziś dzielnica Katowic). Pozostawił sobie prawie 42 tys. ha gruntów oraz większościowy pakiet spółki. W 1908 r. jego majątek oszacowano na ponad 150 min marek. Znany był z wystawnego trybu życia. Kilkakrotnie gościł w Sławięcicach cesarza Wilhelma II i raz cara Mikołaja II.

Po I wojnie światowej, aby uniknąć zapłacenia specjalnego podatku, nałożonego przez rząd polski, przekazał 15 proc. akcji Hohenlohe Werke A.G. polsko-francuskiej spółce Skarboferm. W czasie III powstania śląskiego, w maju 1921 r., musiał opuścić swoją rezydencję w Sławięcicach. Pałac zarekwirowały na krótko wojska powstańcze, stacjonowali tu m.in. major Jan Józef Ludyga-Laskowski, dowódca I dywizji i zastępca naczelnego wodza, oraz Wojciech Korfanty – dyktator powstania. Zmarł bezdzietnie, majątek odziedziczył jego młodszy brat Hans von Hohenlohe (zm. 1944 r.). W 1945 r. dobra przejęli Rosjanie, a po nich Polacy. Z zachowanych akt wynika, że przed nadejściem Armii Czerwonej zdążył je sprzedać rodzinie znanej dzisiaj z ołówków – Castel-Castel. Dlaczego ci zgodzili się je wtedy odkupić, nie wiadomo.


[i] Banik Joanna,Książęta Hohenlohe ze Sławięcic, w Nowa trybuna Opolska, piątek 21 października 2005 [http://www.k-k.pl/turystyka/slawiecice-ho.htm]
[ii] Montes Tarnovicensis nr 13 z 9.04.2004 [montes.pl/Montes13/montes_nr_13_15.htm]
[iii]Wojna między Wielką Brytanią, Prusami i Hanowerem a Francją, Austrią, Rosją, Szwecją i Saksonią. Pierwsza wojna o zasięgu światowym – walki toczyły się w Europie, Ameryce Północnej, Indiach i na Karaibach. W późniejszej fazie konfliktu do wojny przyłączyły się Hiszpania i Portugalia oraz starająca się początkowo zachować neutralność Holandia, której siły zostały zaatakowane w Indiach. W związku z tym wojna ta może być uznana za wojnę hegemoniczną (w wojnie wzięła udział większość ówczesnych mocarstw). Charakteryzowała się oblężeniami i podpaleniami miast, ale również bitwami na otwartym polu, z wyjątkowo ciężkimi stratami. Ocenia się, że w jej trakcie zginęło od 0,9 – 1,4 mln ludzi. [pl.wikipedia.org/wiki/Wojna_siedmioletnia]
[iv] Wojna Prus z Austrią o obsadzenie tronu bawarskiego po śmierci w 1777 r. ostatniego władcy z rodu Wittelsbachów, elektora Rzeszy. [pl.wikipedia.org/wiki/Wojna_o_sukcesję_bawarską]
[v] J. Welczek nabył je w 1809 r. od hrabiego Sierstopfa. Umowa kupna sprzedaży zawarta została w 1815 r.; za: Jonca K., Dzieje społeczno-gospodarcze Sławięcic (do 1945 r.), w: Ziemia Kozielska t. 3, Opole 1974
[vi] Grzegorz Wawoczny, Książęca rodzina, [naszraciborz.pl/historia/caly/51-genealogia/1274-ksiazeca-rodzina]
[vii] Alodium to forma nieograniczonej własności dóbr, wolnej od zobowiązań i ciężarów feudalnych- czym różniła się od lenna. Nazywana bywała również własnością bezwarunkową oraz własnością dziedziczną.
 
 
 

KOMENTARZE

Brak komentarzy. Bądź pierwszy!

OSTATNIE POSTY

więcej

ARCHIWUM POSTÓW

PnWtŚrCzPtSoNd
    123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031